Kvikkleire
⚠️ Kvikkleire w Norwegii. Ziemia, która może nagle zamienić się w płynną masę
Norweskie słowo kvikkleire oznacza szczególny rodzaj gliny, nazywany po polsku gliną szybką lub iłem wrażliwym. W normalnym stanie może być na tyle stabilna, że przez wiele lat stoją na niej domy, drogi i inne budynki.
Problem pojawia się wtedy, gdy jej struktura zostanie naruszona. Grunt może nagle stracić niemal całą wytrzymałość i zacząć zachowywać się jak gęsta ciecz.
🌊 Skąd kvikkleire wzięła się w Norwegii?
Podczas epoki lodowcowej część obecnej Norwegii znajdowała się pod wodą. Na dnie morza osadzała się glina zawierająca sól.
Po ustąpieniu lodowca teren zaczął się podnosić. Dawne dno morskie znalazło się ponad poziomem morza. Przez tysiące lat wody gruntowe i deszcz wypłukiwały z gliny sól.
Sól wcześniej pomagała utrzymywać jej strukturę. Po jej wypłukaniu grunt pozostał pozornie twardy, ale stał się bardzo wrażliwy na naruszenie.
Można porównać go do domku z kart. Dopóki nic go nie porusza, może stać. Jeśli usuniemy jeden ważny element, może zawalić się cała konstrukcja.
💥 Co może uruchomić osuwisko?
Kvikkleire nie osuwa się bez powodu. Potrzebny jest czynnik, który naruszy stabilność gruntu.
Może nim być:
• erozja brzegu rzeki lub strumienia
• intensywny deszcz i wysoki poziom wody
• wykopy i prace budowlane
• dołożenie dużego ciężaru na powierzchni
• usunięcie ziemi u podstawy zbocza
• zmiana odpływu wody
• pęknięcie rury lub niekontrolowany wyciek
• niewłaściwie wykonana droga albo nasyp
Najbardziej niebezpieczne jest to, że niewielkie osunięcie może rozpocząć reakcję łańcuchową. Kolejne fragmenty gruntu tracą podparcie i również zaczynają się przesuwać. Osuwisko może wtedy szybko cofać się w głąb terenu i objąć znacznie większy obszar niż miejsce, w którym się rozpoczęło.
🏘️ Czy każdy dom stojący na kvikkleire jest zagrożony?
Nie.
Samo występowanie kvikkleire nie oznacza, że w danym miejscu dojdzie do osuwiska. W Norwegii wiele domów, dróg i budynków stoi na terenach zawierających taką glinę.
Ryzyko zależy między innymi od:
• nachylenia terenu
• bliskości rzeki lub strumienia
• postępującej erozji
• głębokości warstwy gliny
• obciążenia gruntu
• prowadzonych prac budowlanych
• sposobu odprowadzania wody
Mapa NVE pokazuje rozpoznane strefy zagrożenia i obszary wymagające ostrożności. Nie jest jednak gwarancją pełnego bezpieczeństwa. Brak oznaczonej strefy może również wynikać z tego, że teren nie został jeszcze dokładnie przebadany. Mapa zagrożenia kvikkleire NVE
🕯️ Katastrofa w Gjerdrum
Najbardziej tragiczne w ostatnich latach osuwisko kvikkleire w Norwegii wydarzyło się w miejscowości Ask, w gminie Gjerdrum.
Do katastrofy doszło nad ranem 30 grudnia 2020 roku, około godziny 4.00. Ziemia nagle zaczęła się osuwać. Powstał ogromny krater, który objął część osiedla mieszkaniowego.
Domy przesuwały się razem z ziemią. Niektóre budynki zostały rozerwane, a inne zniknęły w masach gliny i błota. Akcja ratunkowa była wyjątkowo trudna, ponieważ grunt nadal się poruszał i zagrażał ratownikom.
Około tysiąca mieszkańców zostało ewakuowanych.
W katastrofie zginęło 10 osób. Jedna z ofiar była w ciąży, dlatego niektóre norweskie opracowania mówią o utracie 11 istnień. Dziesięć osób zostało rannych.
🔍 Co spowodowało osuwisko?
Specjalna komisja badająca katastrofę ustaliła, że główną przyczyną była wieloletnia erozja w strumieniu Tistilbekken.
Woda stopniowo usuwała grunt u podstawy zbocza. Stabilność terenu była już wcześniej słaba. Z czasem sytuacja stawała się coraz bardziej niebezpieczna.
Bezpośrednio przed katastrofą występowały również wysokie stany wody. Początkowe osunięcie uruchomiło reakcję łańcuchową w warstwach kvikkleire. Kolejne fragmenty gruntu traciły podparcie, a osuwisko szybko przesuwało się w stronę zabudowanego osiedla.
Komisja nie wskazała jednej nagłej działalności budowlanej jako wyłącznej przyczyny. Katastrofa była wynikiem połączenia niekorzystnych warunków geologicznych, słabej stabilności zbocza i długotrwałej erozji. Oficjalne ustalenia komisji badającej przyczyny katastrofy
🚨 Dlaczego Gjerdrum jest tak ważnym ostrzeżeniem?
Katastrofa pokazała, że największym zagrożeniem nie zawsze jest samo istnienie kvikkleire. Problemem może być brak odpowiedniej reakcji na zmiany zachodzące przez wiele lat.
Niewielki strumień może stopniowo podmywać zbocze. Nowa inwestycja może zmienić obciążenie gruntu. Źle odprowadzana woda może zwiększyć erozję. Każdy z tych elementów może wpływać na stabilność całego obszaru.
Dlatego przed budową domu, wykonaniem dużego wykopu, zmianą ukształtowania terenu albo postawieniem ciężkiej konstrukcji w strefie kvikkleire potrzebna jest ocena geotechniczna.
📌 Na co zwracać uwagę?
Niepokojące mogą być:
⚠️ nowe pęknięcia w ziemi
⚠️ nagłe zapadanie się terenu
⚠️ przechylające się drzewa, słupy lub ogrodzenia
⚠️ szybko postępująca erozja brzegu strumienia
⚠️ pęknięcia fundamentów, dróg i murów
⚠️ nagła zmiana przepływu wody
⚠️ niewyjaśnione odgłosy pękania gruntu
Takie objawy nie zawsze oznaczają nadchodzące osuwisko. Nie należy ich jednak ignorować, szczególnie na obszarze oznaczonym jako strefa kvikkleire.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia należy oddalić się od zbocza i skontaktować z numerem alarmowym 112. Nie należy samodzielnie wchodzić na teren osuwiska.
✅ Najważniejszy wniosek
Kvikkleire nie jest płynnym błotem ukrytym pod każdym norweskim domem. Zwykle pozostaje stabilna, dopóki nie zostanie naruszona równowaga gruntu.
Katastrofa w Gjerdrum pokazała jednak, jak poważne mogą być skutki zlekceważenia erozji i niewystarczającego rozpoznania warunków geologicznych.
W przypadku kvikkleire najważniejsze są dokładne badania, kontrola wody, właściwe planowanie inwestycji i szybka reakcja na oznaki niestabilności.
Gjerdrum osiem miesięcy po katastrofie
W załączniku znajduje się film, który nagrałem około osiem miesięcy po katastrofie w Gjerdrum. Nagranie pokazuje teren osuwiska oraz skalę zniszczeń, które pozostały po tragicznych wydarzeniach z 30 grudnia 2020 roku. Dopiero widok tego miejsca pozwala zrozumieć, jak ogromną siłę może mieć osuwisko kvikkleire i jak duży obszar może objąć w bardzo krótkim czasie
Komentarze